Malawi; Kwetsbaar en sterk!

Ontelbaar veel uitgelaten kinderen rennen op ons af als we na een lange tocht over het platteland van Noord-Malawi bij de dorpsschool uit het busje stappen. Samen met reisgenote Margreth zijn we hier afgezet om een dag mee te leven met vrouwen die in hun dorp als volunteer, vrijwilliger, werkzaam zijn om echtparen en gezinnen te coachen in de strijd tegen HIV/aids.

Vrolijke kinderen in versleten schooluniformen en met veel te grote schoenen willen graag op de foto. De mzungu, de blanke vrouw, is hartelijk welkom!

 Pandemie

HIV/aids is geen epidemie maar een pandemie. Een wereldwijde epidemie. Malawi een landvan 11 miljoen inwoners is zwaar getroffen door deze dodelijke ziekte. Daarmee behoort Malawi  tot de vijf landen met het hoogste percentage HIV besmettingen. Het land heeft volgens de statistieken 900.000 wezen maar in werkelijkheid spreekt men van meer dan een miljoen wezen. De demografische bevolkingsopbouw vertoont een schrikbeeld. Bijna de gehele generatie tussen de 30 en de 50 jaar ontbreekt. Gestorven in een periode waarin Aids-remmende medicatie niet voorhanden was. Dagelijks sterven er meer mensen aan Aids dan aan andere ziekten in Malawi. Het aantal HIV-positieven groeit nog steeds. De gemiddelde levensverwachting in dit land is gedaald van 67 naar 42 jaar en zal naar alle waarschijnlijkheid dalen tot 37 jaar.

 Strijd tegen aids

Onder een afdakje staat Ruth samen met haar vriendinnen Modeste en Idah mij op te wachten.

Zij zullen mij deze dag inwijden in hun werk als volunteer in hun dorpjes. Zij zijn de onmisbare schakel in de strijd tegen HIV/Aids. Zij werken in hun eigen omgeving om jongeren en ouderen die getroffen zijn door HIV/aids te ondersteunen. Meer nog dragen zij in de ontmoetingen met jongeren en echtparen uit om keuzes te maken die van levensbelang zijn.

Sinds 1994 is Livingstonia Aids Programme (LISAP) als onderdeel van de Church of Central Africa Presbytherian actief om jongeren en ouderen voorlichting en trainingen te geven met het doel bewustwording hoe de huidige seksuele moraal de aidsepidemie in stand houdt. Polygamie, buitenechtelijke relaties zijn de killers.  Gedragsverandering op dit gebied is absoluut noodzakelijk. Anders zal HIV zich blijven verspreiden.!  

Allereerst hebben de kerkelijke gemeenten in de stad en op het platteland naar volunteers gezocht. Zij worden gecoacht om mensen in hun omgeving te motiveren persoonlijk de strijd tegen HIV/aids aan te gaan. Naast het geven van onderwijs, hebben deze volunteers een drive om radicale keuzes, zoals monogamie, trouw aan de partner en bescherming van de eigen kinderen te maken en uit te dragen. Bewuste keuzes maken, die een grote tegenstelling vormen met de heersende, geaccepteerde moraal  is van groot belang voor de jonge, nieuwe generatie. Voor echtparen en jonge gezinnen zullen deze keuzes kunnen leiden tot verandering van seksueel gedrag binnen het huwelijk. Het enige middel om deze pandemie een halt toe te roepen!

 Kwetsbaar

Vooral vrouwen en kinderen zijn het slachtoffer van HIV/Aids.

Om hun situatie te leren kennen en door te geven, ben ik een dag te gast in dit Malawiaanse dorpje    Ruth heeft haar hutje piekfijn in orde. Het hutje van drie bij drie meter heeft geen ramen. Achter een gordijn zie ik een mat liggen. Zal dit haar bed zijn? De kleur van de rode aarde is in het donker nauwelijks te ontwaren. Een tafel en twee wankele stoelen vormen het interieur. Op een van de stoelen mag ik zitten. De vrouw van de chief mag op de andere wankele stoel zitten. Druk loopt mijn gastvrouw heen en weer. Telkens verschijnt er een nieuwsgierig gezicht in de deuropening. Diverse vrouwen uit het dorp komen mij begroeten. Ze vertellen over hun leven.

De meeste vrouwen uit de voormalige Britse kolonie spreken een mondje Engels. Woon je ook in zo’n huis? Heb je ook zo’n dak? Nieuwsgierig kijken ze mij aan. Ik kijk naar boven en zie door het rieten dak de blauwe lucht.

Hoe ziet hun dagelijks leven eruit? Al deze vrouwen hebben een gezin, kinderen en kleinkinderen. Ze zijn ook druk op het land. Ze verbouwen verschillende gewassen. Sommigen hebben wat geiten. Anderen een kleine moestuin.

‘Ik wil vooral mijn kinderen een toekomst geven. Ze moeten een vak leren. Maar dat kost veel geld.’ Modeste vertelt dat ze twee kinderen van een vriendin verzorgt. Ze wonen al een aantal jaren bij haar. Haar vriendin kan niet meer voor hen zorgen. Ze is ziek. Idah heeft enkele kleinkinderen onder haar hoede. ‘Mijn zoon en schoondochter zijn gestorven’. Zo zijn we midden in de realiteit beland. Alle vrouwen die ik in dit kleine dorpje ontmoet, weten wat HIV/aids veroorzaakt.

‘Daarom’, spreekt Ruth, ‘was ik zo blij dat de kerk mij als volunteer vroeg. Ik heb eerst een cursus gevolgd. Het is een trainingsprogramma. Er is mij heel veel verteld over HIV/aids. We leren veel over de gewoonten en gebruiken. Maar ook leren we gespreksvaardigheden. Goede vragen stellen om anderen tot bewustwording te brengen. Daarna ben ik onder andere gaan meedoen met het home-based care programma. Dit houdt in dat ik zieken in onze gemeenschap bezoek en hen help bij de verzorging. Ook maak ik deel uit van marriage course, een cursus over het huwelijk.  Ik heb geleerd dat God mij helpt om anders te leven’.

Indrukwekkend is Ruths verhaal. Makkelijk is het leven in Malawi niet. Elk meisje en iedere vrouw is totaal ondergeschikt en afhankelijk van een man. Zowel de vader als echtgenoot hebben het voor het zeggen. ‘Nee zeggen’ op verkeerde of slechte voorstellen van hen is niet mogelijk.

 Maïspap en mannen

Groente klaarmaken en koken. Noten fijnmalen met een vijzel. Maïspap koken op een vuurtje! Samen met Ruth, Modeste en Idah, die mij de fijne kneepje bijbrengen, slaag ik erin om dit traditionele voedsel op tafel te krijgen. Onder het toeziend oog van een heel regiment mannen voel ik mij zeer voldaan. Het zweet gutst van mijn rug. Mijn ogen tranen van de rook. Ondertussen maken de mannen en jongens van het dorp, die de mzungu uit het verre land wel willen ontmoeten, om beurten lachend een foto met mijn fototoestel. Het ijs is gebroken. Op een grote mat, zittend onder de mangoboom komen ze los.

De chief, een man gekleed in een wit overhemd en met een keurige pantalon, geeft antwoord op mijn vragen. ‘Het leven in ons land, in ons dorp is veranderd sinds HIV/aids. Plotseling werden veel ouderen maar ook kinderen in ons dorp ziek. Eerst wisten we de oorzaak niet. Maar door de voorlichting van de regering en LISAP kwam er steeds meer duidelijkheid. Het leven is voorgoed anders geworden. Zelf heb ik twee zonen verloren. Ik heb nu samen met mijn vrouw de zorg voor mijn kleinkinderen omdat mijn schoondochter ook ziek is. Wat eerst gewoon was in onze cultuur in de omgang met vrouwen, is niet goed. De verspreiding van HIV/aids is dan erg groot. Maar het is moeilijk, heel moeilijk om met deze gewoonten te breken! ‘Change of mind’, zegt de kerk. Om de nieuwe generatie een HIV-vrij leven te geven,  zullen wij anders moeten gaan leven. Moeilijk, heel moeilijk, you know’.

Een mannelijke volunteer vertelt dat hij en zijn vrouw met elkaar spreken, trouw zijn en openheid naar de kinderen geven. ‘Niet alleen wij, ook onze kinderen moeten dit leren. We moeten het doorgeven. Als volunteer moet ik het voorbeeld zijn voor mijn vrouw en kinderen en voor mijn dorp.’ Heel serieus en overtuigend spreekt hij vrijmoedig in het bijzijn van zijn dorpsgenoten deze woorden.

 Kracht

God is good! Modeste bidt! We liggen geknield rond de zieke vrouw op haar matje. Zijn kracht is in onze zwakheid nabij. De ernstig zieke vrouw knikt. Ja, Hij is nabij! Ruth, Modeste en Idah hebben mij na de maaltijd meegenomen op hun tocht langs enkele zieken. In een donker hutje ligt de zieke op de grond. Haar schriftje, waarin het ziekenhuis de diagnose en de behandeling heeft geschreven, wordt mij in handen gedrukt. Na de wasbeurt doen ze enkele spieroefeningen. Zacht en liefdevol is hun benadering. Als de uitgeputte vrouw weer stil op haar matje ligt, wordt de bijbel gepakt. Het hoofdstuk over Hizkia op zijn ziekbed wordt gelezen. Het is donker, kil en vochtig in het bedompte kamertje. Daarna nemen we afscheid! Hoelang heeft deze vrouw nog te leven? Toch, God is good! De drie vrouwen vertellen over Gods liefde en trouw. In hopeloze situaties. In verdrietige omstandigheden. Ik kijk hen in de ogen. Ik proef hun woorden. Nee er is geen twijfel in hun stem. God is good!

 Moed

Hardnekkig is de realiteit. Tijdens deze dag op het platteland bij Ruth, Modeste en Idah is dit confronterend. Ik ontmoet een jonge dorpsgenoot. Idah vertelt dat hij HIV-positief is. Nu is zijn vriendin zwanger. In het ziekenhuis heeft zij zich laten testen. Ook HIV-positief. Ondanks alle inspanningen, alle voorlichting is de cyclus niet doorbroken. Het leven is keuzes maken. Maar weinig mensen hebben de moed om de goede keuzes te maken! 

De dag is ten einde. Samen lopen we langs kleine paadjes tussen de akkers. De zon is verdwenen. Het glooiende landschap met een prachtige vegetatie strekt zich zover het oog reikt. Ruth, Modeste en Idah brengen mij naar het dorpje verderop waar de auto mij weer zal oppikken. Het is gaan regenen. Smalle paadjes worden glibberig en bijna onbegaanbaar. Over een wankel bruggetje gaat onze weg.

Moedige vrouwen. Vol zelfvertrouwen lopen zij voorop.Vast is hun tred. Het leven is keuzes maken! God bless you op jullie levenspad!

Geschreven door: Trudy Langerak in 'De Waarheidsvriend'