MALAWI – HET WARME HART VAN AFRIKA

Enige tijd geleden keek ik met grote interesse naar een paar afleveringen van de tv-serie ‘De Wandeling’. De tocht door Malawi werd gevolgd die de Limburgse tandarts Ben de Ponti maakte. Hij liep dezelfde route – meer dan 1000 km - als de beroemde Schotse zendeling, arts en ontdekkingsreiziger David Livingstone (1813-1873).

Livingstone en Malawi kun je heel goed in één adem noemen. Hij was het die het land min of meer open legde voor de zendelingen die volgden. Bovendien heeft hij zich krachtig verzet tegen de vreselijke slavenhandel waardoor de bevolking van het land al heel lang werd geteisterd. Blantyre, de belangrijkste stad in het Zuiden van Malawi, is genoemd naar de geboorteplaats van Livingstone. De naam Livingstonia kun je op verschillende plaatsen in Malawi tegenkomen.

De wandeling die Ben de Ponti maakte, had als doel geld bijeen te brengen voor de vele weeskinderen die het land kent ten gevolge van het grote aidsprobleem. Deze wandeling was niet alleen in het spoor, maar ook in de geest van Livingstone. In Malawi zie je trouwens opvallend veel lopende mensen. Mensenvoeten - soms blote – vormen er het vervoermiddel bij uitstek.

Begin november was ik in Malawi, samen met elf andere vrouwen. Dominee Drayer had mij namens Deputaten Diaconaat, gevraagd of ik bereid was namens onze kerken daarheen te gaan. Samen met een aantal andere hulpverleningsorganisaties, die verenigd zijn in de vereniging Prisma, wilde men de problematiek leren kennen waar vrouwen in een Afrikaans land mee te maken hebben tengevolge van de besmetting met het hiv-virus en de ziekte aids. De bedoeling van deze reis was, meer dan nu het geval is, de christenen in Nederland bewust te maken van het grote lijden van deze vrouwen.

Als de kerk je iets vraagt, moet je zwaarwegende argumenten hebben om nee te zeggen. Vertrouwend op Gods gunst heb ik ja gezegd.

Op naar Malawi dus, dacht ik. Het zou gaan om een tiendaagse reis uit en thuis, met een heel druk programma. Maar waar ligt dat land? En vrouwen ontmoeten die hiv-positief zijn – wat wist ik eigenlijk over aids, behalve dat het een ernstige besmettelijke ziekte is?

Eerst maar eens de atlas raadplegen. En ja, Malawi ligt in het zuidoosten van Afrika, naast Mozambique en grenzend aan Tanzania en Zambia, in het warme hart van Afrika. Over aids werden we natuurlijk voorgelicht door Prisma. Bij de ontmoeting met de andere vrouwen van het gezelschap – uit een verschillende kerkelijke achtergrond - klikte het prettig.

Op de heenreis in het vliegtuig gaan je gedachten al vooruit, en denk je aan de beelden van aids-slachtoffers, van dichterbij of van verder weg, die je wel hebt gezien. Maar aangekomen in Malawi blijk je vrouwen te ontmoeten van vlees en bloed. Knappe, aardige mensen. De uitdrukking ‘Malawi, het warme hart van Afrika’ slaat dan ook op de hartelijke, vriendelijke bevolking. En je beseft hoeveel er is, dat vrouwen met elkaar gemeen hebben. Verlangen naar liefde en geluk. Ook daar willen ze er graag mooi uitzien. Als ze het kunnen betalen, nemen ze bij de kapper een ‘schoonmoeder-het-raam-staat-open kapsel’, dat is geloof ik iets met veel scheidinkjes in het haar. Weer eens iets anders dan onze bop-lijn.

Wat goed om dan juist als vrouwen met vrouwen te kunnen spreken over dat tere onderwerp dat aids heet. En je hart breekt als je hoort hoeveel verdriet, angst en zorgen deze vrouwen met zich mee dragen.

Er waren verschillende kerkelijke organisaties die ons in de gelegenheid stelden deze vrouwen te ontmoeten. Bij aankomst in Lilongwe werden we namens Scripture Union Malawi ontvangen door de Malawiaan Roderick. Wat een innemende man! Later was er de Schotse arts Andy Gaston namens Lisap (Livingstonia Synod Aids Programme), die o.m. namens de Gereformeerde Zendingsbond werkt en namens TEAR. Ook bezochten we een paar projecten van World Vision.

Na een dag in LeLongwe vertrokken we in twee busjes verder naar het Noorden van Malawi. We genieten onderweg van de pracht van dit land. Het is vooral die terracotta kleur van de aarde die alles zo bijzonder maakt. De van zulke klei gebakken rode stenen huisjes die we zien doen me denken aan de schuurtjes zoals die in onze achtertuinen staan. In Mzimba ontmoeten we voor het eerst een vrouwengroep, speciaal voor ons bijeengekomen. Als we uit de busjes stappen horen we ze al zingen, en dansend halen ze ons binnen. Het is een en al vrolijkheid, en sommigen van ons dansen aardig mee.

Pas tijdens de verhalen die ze ons vertellen, dringt tot mij door dat deze vrolijke vrouwen bijna allemaal ook zieke vrouwen zijn. Hoe is dat mogelijk, lachen en zingen in de wetenschap: ik ben ongeneeslijk ziek? Met diep respect luisteren we naar hen, hoe juist zij – zelf hiv-positief – hulp en bemoediging geven aan andere mensen met hiv of aids. Ze zetten zich in voor ‘Home Based Care’ (Thuiszorg).

Van grote betekenis is hoe hun inspanning gericht is op voorlichting en gedragsverandering. Dat laatste is wel hard nodig, maar ook een uiterst precair onderwerp. Eigenlijk is het bijna onmogelijk. Sommigen zijn hiv-positief door besmet bloed, anderen zijn het vanaf hun geboorte, maar verreweg de meeste gevallen van besmetting zijn door seksuele contacten. Als je weet, dat het de normaalste zaak van de wereld is, dat getrouwde mannen er ook nog wel een aantal liefjes op na houden, en dat een Malawiaanse vrouw ook tegen haar eigen man bijna niets in te brengen heeft - ze heeft maar te doen wat haar man wil, ook als ze zeker weet dat ze er ziek van wordt - dan begrijp je hoe het virus zo eindeloos om zich heen kan grijpen.

Soms ontstaan er gesprekken, van vrouw tot vrouw, waarin iets van de diepte van zulke persoonlijke drama’s kan worden gepeild.

We zien heel veel wezen. Kwetsbare kinderen, achtergebleven omdat vader en moeder gestorven zijn. Soms vinden ze een plaats bij een oma of bij andere familie. Een aantal kinderen is zelf ook besmet. Een programma dat oplossing biedt is er zomaar niet. Gelukkig zijn er goede medicijnen, die inmiddels door de overheid gratis verstrekt worden. De besmetting is niet meer direct een doodvonnis. Maar hoe groot is de stap voor velen om zich te laten testen! Het is van groot belang dat ze dat doen, maar met de wetenschap dat je hiv-positief bent, ben je wel een getekende! Een baan krijgen is dan ook moeilijker.

Vrouwen deden ons voor hoe ze trillen en bijna flauw vallen van angst als ze horen dat zij ook  besmet zijn.

Hoe groot is het gevoel van machteloosheid om zo’n gesel over zoveel mensen in dat prachtige land! Hoe is die golf van ellende te keren?

We zijn daar niet snel mee klaar. We mogen ons in ons riante Nederland in elk geval meer bewust zijn van wat daar met zoveel mannen, vrouwen en kinderen gebeurt. We hebben vooral heel wat zusters in Christus ontmoet. En de ontmoeting heeft ons diep geraakt. Nee, klaar zijn we er niet mee.

Wel draag ik het beeld met mij mee van deze dappere vrouwen, hopend op God en elkaar ondersteunend, zoekend te doen wat ze moeten doen. Ik zie en hoor nog hoe ze ons zingend uitgeleide deden. Nee we zijn niet van elkaar af.

 
P.S. Er is nog veel meer te vertellen over deze reis…